نشست علمی «هویت انقلابی» برگزار می شود

در این نشست علمی که به همت گروه مطالعات انقلاب اسلامی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار می‌شود، حجت الاسلام والمسلمین علی ذوعلم به عنوان سخنران و حجت الاسلام و المسلمین محمدحسن رحیمیان و دکتر مظفر نامدار به عنوان ناقد حضور خواهند داشت.

همچنین دبیر این نشست علمی نیز دکتر غلامعلی سلیمانی است.

نشست علمی «هویت انقلابی» دوشنبه 28 مهرماه از ساعت 13 تا 15 با حضور اساتید حوزه و دانشگاه و اصحاب رسانه در حوزه ریاست پژوهشگاه به نشانی خیابان شهید بهشتی، خیابان شهید احمد قصیر، کوچه پژوهشگاه(2)، پلاک 2، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار می شود.

ضرورت تحول ریشه در تجربه ناکام 300 ساله دارد نه نگاه اعتقادی محض

«به طور کلی در زمینه علوم انسانی، فردی که در حوزه اقتصاد، روان شناسی، جامعه شناسی و ... فعالیت پژوهشی انجام می دهد، در حقیقت قصد دارد به آن ساز و کارهایی دست پیدا کند که خدا در او تعبیه کرده و این را برای رشد و تعالی انسان در فطرت فرد و جامعه قرار داده است.» این جملات بخشی از سخنان حجت الاسلام علی ذوعلم، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی است که در خصوص چیستی، چرایی و چگونگی دست یابی به علم متعالی در سایه تحول علوم انسانی بیان کرده است؛ گفتگوی ما را با مولف کتاب " ن‍ظری‍ه‌ ت‍ح‍ول‌ در اس‍لام‌" می خوانید:

در پروسه تحول علوم انسانی، قطعا ما در پی دستیابی به علمی متعالی و بالنده هستیم که بتواند جایگزین مطلوب و حتی فرامطلوبی برای علوم انسانی موجود باشد؛ این علمی که چشم انداز ما بوده و به دنبال آن هستیم، چه ماهیتی دارد و ویژگی های آن چیست؟

این علم، علم و معرفتی است که بتواند ظرفیت انسان را گسترش داده و به مرزهای خلافت الهی نزدیک گرداند؛ اگر غایت خلقت انسان، عبودیت و دست یابی به خلافت الهی است، این علم باید بتواند آن آرمان را فراهم کند.

عبودیت هم همان طور که در برخی روایات اشاره شده در حقیقت یک نوع دست یابی به مراتبی از ربوبیت است، یعنی قدرت تصرف در عالم تکوین و حقیقتا به خلافت الهی دست پیدا کردن که این امر به اذن الله و با توفیق الهی ومعرفت و عبودیت خدا به دست می آید. در حقیقت آن مقوِّم و جوهره اصلی این علم، از طرفی معرفت الله است و از طرف دیگر معرفت النفس که هر دو،  دو روی یک سکه هستند و آن معرفت الحق است. این معرفت حق در واقع در همه عرصه های شناخت طبیعت، انسان ماورای طبیعت و ...  می تواند ظهور و بروز داشته باشد و دیدن همه هستی به عنوان نشانه خدای متعال، - که این نشانه های آیات تکوینی هستند-  و درک آن آیات تشریعی کلام خدا و وحی قرآن که منبع لایزال بی پایان، علم و معرفت است.

رشد علمی با تبادل آرا و توسعه آزاد اندیشی

حجت‌الاسلام دکتر علی ذوعلم، رئیس پژوهشکده فرهنگ و مطالعات اجتماعی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، نیز بر این گفته فیاض مبنی بر حمایت از اصحاب فکر مهر تأیید می‌گذارد و به خبرنگار «ایران» می‌گوید:‌ «در نگاه دینی، رشد علمی امری جدی است که جز از طریق کار جمعی، تبادل آرا و دیدگاه‌ها و مباحثات عمیق و فکری محقق نخواهد شد. اینکه تاکنون چه میزان به این موضوع پرداخته شده است جای تأمل دارد و باید از طریق پژوهش‌های واقع‌بینانه مورد بررسی قرار گیرد؛ به طوری که عوامل اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، ساختاری و... در این زمینه بررسی شود تا بتوان زمینه‌های توسعه آزاداندیشی و نظریه‌پردازی را فراهم و موانع آن را نیز برطرف کرد و در این راستا حمایت از صاحبان نظریه و اصحاب فکر امری مقدم است»

وی سه مؤلفه را در توسعه آزاد اندیشی مؤثر می‌داند؛ «یکی از مهم‌ترین زمینه‌ها برای رشد آزاداندیشی و توسعه کرسی‌های نظریه‌پردازی، اصلاح ساز و کارها و تحول در بوروکراسی آموزشی و پژوهشی‌ای است که در حال حاضر در نظام علمی ما وجود دارد.» این در حالی است که مانع بوروکراسی حاکم بر نظام آموزشی و پژوهشی اغلب از دید سیاستگذاران علمی کشور مغفول مانده است.  به اعتقاد ذوعلم، این بوروکراسی مانعی نامشهود ولی بسیار مؤثر است که با حاکم کردن شاخص‌ها و معیارهای کاملاً کمی و نیز غفلت از انگیزه‌ها، کشش‌های معنوی و ناشی از روحیه پژوهشگری موجب شده است در فضای علمی و پژوهشی ما، به کارهای کمی و بعضاً سطحی روی آورده شود. در حالی‌که مسائل مهم جامعه –بویژه در عرصه مباحث اجتماعی، تربیتی و معنوی- پیچیدگی‌های خاصی وجود دارد که تنها با کار علمی عمیق و دشوار می‌توان در طریق حل آنها گام نهاد.

بنابراین شناخت ابعاد و زوایای این بوروکراسی و نقد آن، همچنین عزم راسخ برای تحول در این بوروکراسی و اصلاح آن، موضوع مهمی است که باید مورد توجه قرار گیرد؛‌ اما متأسفانه از آنجایی که خود این مسأله هم دارای پیچیدگی‌های خاصی است، ممکن است اساساً کمتر انگیزه‌‌ای وجود داشته باشد که سراغ آن رفته و به آن بپردازیم.  رئیس پژوهشکده فرهنگ و مطالعات اجتماعی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی مؤلفه دوم را به ضعف مدیریت نهادهای پژوهشی، علمی و آموزشی مربوط می‌داند و اینکه مدیریت این نهادها نیز از آن توانمندی عمیق و بویژه سعه‌صدری که مورد نیاز توسعه مقوله آزاد اندیشی و نظریه‌پردازی است کمتر برخوردار هستند؛ وی تصریح می‌کند: «البته ممکن است برخی از مدیران عالی ما تمایل به اشاعه این مقوله و حمایت از آن داشته باشند و حتی بر آن تأکید هم بگذارند؛ اما این تأکیدات و حمایت‌ها تا زمانی که با روحیه و فرهنگ مدیریتی متناسب با خود همراه نشود، نمی‌تواند اثربخش باشد. به عنوان مثال، تا زمانی که رئیس یک مرکز آموزشی یا پژوهشی ما سعه‌صدر برای نقدپذیری و مشارکت‌پذیری همکاران علمی خود در هدایت آن مجموعه را نداشته باشد، از آن حداقل اخلاق علمی و توانمندی معنوی لازم برخوردار نخواهد بود؛ به گونه‌ای که بتواند در آن فضا به برگزاری کرسی‌های آزاد اندیشی، نظریه‌پردازی و شکل‌گیری مباحثات علمی جدی تن دهد.» در نتیجه اگر آستانه نقدپذیری در مدیران علمی ما محدود باشد، مانعی جدی بر سر راه آزاد‌ اندیشی خواهیم داشت.

در بیان مؤلفه سوم، ذوعلم نگاه حاکمیتی صرف و از بالا به پایین به مقوله علم را مطرح و نقد می‌کند. وی با اظهار اینکه هر فردی در نظام علمی کشور ما - چه در حوزه‌های علمیه، دانشگاه‌ها، و پژوهشگاه‌ها - می‌تواند به فهمی از این مسائل رسیده و  به نوبه خود در آن نقش ایفا کند، می‌افزاید: «نظریه‌پردازی‌های کلان زمانی شکل می‌گیرد که ما در سطح میانی، زمینه اظهار نظر، بحث و گفت‌وگو را فراهم کرده باشیم؛ آزاد اندیشی زمانی در سطح ملی و کلان توسعه پیدا می‌کند که در سطح یک کلاس درس نیز مجالی برای اظهار نظر، پیشنهاد و مشارکت فکری فراهم باشد.»

امام حسین(ع) با تکیه بر معرفت عرفه حماسه خلق کرد

رئیس پژوهشکده فرهنگ و مطالعات اجتماعی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی معتقد است دعای روز عرفه رابطه حقیقی بین مخلوق و خالق، اوج شناخت صفات خداوند و نقش توفیق الهی را در راهیابی به ساحت قدس ربوبی برای ما ترسیم می کند و پشتوانه عرفانی و معرفتی است که بر اساس آن امام حسین (ع) توانست حماسه ای مثل کربلا و روز عاشورا را خلق کند.

حجت‌الاسلام والمسلمین علی ذوعلم  درباره روز عرفه گفت: روز عرفه یکی از بزرگترین ایامی است که در فرهنگ دینی ما به عنوان نماد ارتباط معنوی با خداوند متعال و حرکت در مسیر عبودیت، تعریف شده و فلسفه این روز یادآور فلسفه اصلی خلقت انسان است.

وی با اشاره به آیه «وما خلقت الجن والإنس إلا لیعبدون» افزود: این عبادت مستلزم معرفتی است که بتواند ظرفیت ارتباط عمیق انسان را با خدای متعال متبلور کند، انسان را به فضیلت برساند و هدف غائی از خلقت انسان را تحقق ببخشد.

رئیس پژوهشکده فرهنگ و مطالعات اجتماعی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی گفت: در حقیقت روز عرفه روز تبلور و تعمیق ارتباط عبد با معبود است، در آستانه روز عید قربان که اعلام آمادگی برای فداکاری و قربانی شدن در راه خداست روز عرفه قرار داده شده است ، به نظر می رسد این که 9 ذی الحجه روز عرفه است و 10 ذی الحجه روز عید قربان است ترتیب بسیار معنا داری است.

وی تصریح کرد: آن عنصری که انسان را برای فداکاری و قربانی کردن عزیزترین سرمایه ها و داشته های ظاهری خود در راه خدا آماده می کند؛ معرفت و شناخت و آگاهی به ساحت ربوبی است.

زبان فارسی زبان هنر است و حقیقت وجود در این زبان متجلی می شود

حجت الاسلام و المسلمین دکتر علی ذوعلم رئیس پژوهشکده فرهنگ و مطالعات اجتماعی و عضو هیات علمی گروه فرهنگ‌پژوهی پژوهشگاه نیز در این نشست گفت: فکر نمی کنم که سقف هویت ما زبان وادبیات فارسی باشد بلکه ادبیات فارسی ظرف هویتی ماست واین تعبیر متفاوتی است. زبان فارسی پشتوانه عمیق هویتی و وسیله دفاع وسنگر امروزی ماست .

وی افزود: باید مقابل هر نوع تعرضی قیام کنیم تدریس درس به زبان انگلیسی هجومی به سنگر هویتی ماست مادر حوزه علمیه حتی یک درس هم به زبان غیر فارسی نداریم.

حجت الاسلام ذوعلم با اشاره به این که ما یک پیشینه ایرانی و یک اندیشه اسلامی داریم، گفت: ایرانیت نمی تواند مولد اندیشه باشد، اما دین ارائه دهنده اندیشه الهی است و ما به پیشینه خود افتخار می کنیم.

وی ادامه داد: حیا، محبت، توجه به دیگران ومسئولیت پذیری جهانی در اندیشه ما وجود داشته وآن هم بخاطر اندیشه دینی قبل از آن است. قدیمی‌ترین کتاب دینی عرفانی یعنی کشف المحجوب به زبان فارسی است.

وی درپایان صحبت های خود گفت: اگر سیاست و فرهنگ ما با این مبانی فرهنگی ناب اسلامی پیوند برقرار نکند، تبدیل به یک جسد بی روح می شویم. باید رویکرد خودمان را درهویت خاص کنیم به نظر می رسد اسلام خودش را یک دین تعالی بخش هویت تعریف کرده وبه یک هویت اسلامی گرایش دارد شاهنامه ومثنوی یکی از این مصادیق هستند.

در ادامه این نشست احمدرضا معتمدی عضو هیات علمی گروه ادبیات اندیشه پژوهشگاه در سخنانی گفت: رویکردهای تاریخی و مرورپیمایشی زبان وادبیات فارسی بسیار وسعت دارد در اینجا سوالاتی مطرح می شود که مثلاً حقیقت زبان چیست؟

وی گفت: شک نمی کنیم که زبان عربی زبان کامل و مبتنی بر نظم ریاضی و عامل حفظ زبان وحی است اما زبان فارسی زبان هنر است و حقیقت وجود در این زبان متجلی می شود.

این کارگردان سینما عنوان کرد : ربودن عنوان و جایگاه مولوی توسط ترک ها و نظامی به وسیله آذربایجان به خاطر گوهر زبان فارسی است که توانسته حامل حقیقت وجود و اندیشه انسانی باشد.